NOAA ยืนยันเอลนีโญมาแล้วและอาจรุนแรงที่สุดในรอบหลายสิบปี — ไทยเร่งเตรียมรับมือภัยแล้งและราคาอาหารปี 2569–2570

องค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NOAA) ยืนยันเมื่อต้นเดือนกรกฎาคม 2569 ว่า ปรากฏการณ์เอลนีโญได้เกิดขึ้นแล้วและกำลังทวีความรุนแรง โดยมีโอกาสสูงถึง 81% ที่จะกลายเป็น "ซูเปอร์เอลนีโญ" ช่วงปลายปีนี้ — สัญญาณที่ทำให้ประเทศไทยต้องเร่งเตรียมรับมือ ทั้งภัยแล้ง การขาดแคลนน้ำ และผลกระทบต่อราคาอาหารที่อาจตามมาในปี 2570

เอลนีโญมาแล้ว และจะแรงขึ้น — NOAA ประเมินอย่างไร

ปัจจุบัน NOAA ประกาศสถานะ "El Niño Advisory" โดยระบุว่าเอลนีโญเริ่มก่อตัวตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2569 และมีความมั่นใจสูงว่าจะยังคงอยู่ต่อเนื่อง ตัวเลขล่าสุด (อัปเดต ณ ต้นเดือน ก.ค. 2569) ระบุว่า:

• มีโอกาส 97% ที่เอลนีโญจะคงอยู่ไปจนถึงต้นปี 2570
• มีโอกาส 81% ที่จะทวีความรุนแรงถึงระดับ "รุนแรงมาก" (very strong) ในช่วง ตุลาคม–ธันวาคม 2569
• อุณหภูมิผิวน้ำทะเลบริเวณแปซิฟิกเขตศูนย์สูตรขณะนี้อยู่ที่ราว +1.2°C เหนือค่าเฉลี่ย และแบบจำลองของ ECMWF ชี้ว่าอาจพุ่งไปถึงราว +3°C ในช่วงพีค

หากเป็นเช่นนั้นจริง เอลนีโญรอบนี้อาจติดหนึ่งในปรากฏการณ์ที่รุนแรงที่สุดนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2493 (ค.ศ. 1950) เทียบชั้นกับ "ซูเปอร์เอลนีโญ" ครั้งประวัติศาสตร์อย่างปี 2540–2541 และ 2558–2559 ที่เคยสร้างภัยแล้งรุนแรงทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

เอลนีโญกระทบไทยอย่างไร

สำหรับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทย เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ เอลนีโญมักส่งผลตรงข้ามกับหลายพื้นที่ในซีกโลกอื่น คือ ฝนน้อยลงและอากาศร้อนขึ้น กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม (สส.) คาดการณ์ว่าไทยจะเผชิญ:

• ปริมาณฝนต่ำกว่าค่าเฉลี่ย เกือบทุกภาค ตั้งแต่ช่วงกลางปี 2569 ถึงต้นปี 2570
• อุณหภูมิเฉลี่ยสูงกว่าปกติ โดยเฉพาะช่วงธันวาคม 2569 – กุมภาพันธ์ 2570 ทำให้ฤดูหนาวปีนี้อาจ "ไม่หนาว" เท่าปีก่อน
• ฤดูฝนของภาคใต้ช่วงเดือนธันวาคม–มกราคมก็เสี่ยงมีฝนน้อยลงเช่นกัน

ปัจจัยที่ทำให้ไทยเปราะบางเป็นพิเศษคือ พื้นที่เพาะปลูกกว่า 80% ยังต้องพึ่งน้ำฝน ไม่มีระบบชลประทานเข้าถึง ประกอบกับข้อมูลจาก Krungthai COMPASS ที่ระบุว่า น้ำในเขื่อนภาคกลางเหลือเพียง 28% (ข้อมูล ณ 6 มิถุนายน 2569) ซึ่งต่ำกว่าระดับวิกฤตที่ 30% เข้าไปแล้ว

ตัวเลขที่ต้องจับตา — เกษตรและราคาอาหาร

Krungthai COMPASS ประเมินว่า หากเอลนีโญกลับมาในช่วงครึ่งหลังของปี 2569 ต่อเนื่องถึงกลางปี 2570 อาจสร้าง ความเสียหายต่อภาคเกษตรไทยรวมกว่า 6.2 หมื่นล้านบาท (คิดเป็นราว 0.31% ของ GDP) โดยข้าวคือพืชที่รับผลกระทบหนักที่สุด

นอกจากนี้ ยังประเมินว่า รายได้เกษตรกรอาจลดลงราว 8% ในปี 2569 และผลผลิตข้าวอาจหดตัวถึง 18% เมื่อผลผลิตลดลง ราคาสินค้าเกษตรและอาหารบางรายการมีแนวโน้มปรับตัวสูงขึ้น ซึ่งจะสะท้อนกลับมาที่ค่าครองชีพของครัวเรือนทั่วประเทศในที่สุด

ไทยเตรียมรับมืออย่างไร — จาก "ตั้งรับ" สู่ "ป้องกันล่วงหน้า"

ดร. พิรุณ สัยยะสิทธิ์พานิช อธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม ย้ำว่าไทยต้อง "ติดตามผลกระทบของเอลนีโญอย่างใกล้ชิด ทั้งในมิติของปริมาณฝนและอุณหภูมิ" พร้อมเดินหน้าเครื่องมือใหม่หลายอย่างเพื่อเปลี่ยนแนวทางจากการ ตั้งรับภัยพิบัติ ไปสู่การป้องกันล่วงหน้า:

• ฐานข้อมูลภูมิอากาศความละเอียดสูง ที่ฉายภาพไปไกลถึงปี ค.ศ. 2100 ความละเอียดระดับ 25×25 กม. และ 5×5 กม. ครอบคลุมทั้งฝน อุณหภูมิ และความชื้น เปิดให้ใช้งานผ่านศูนย์ข้อมูลการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
• ชุดข้อมูลความเสี่ยงน้ำท่วมริมแม่น้ำ ความละเอียด 90×90 เมตร ร่วมกับบริษัท Weathernews Inc. คาดเสร็จภายในต้นปี 2570
• แผนที่เสี่ยงภัยระดับตำบล ครอบคลุมทั้งน้ำท่วม ภัยแล้ง ดินถล่ม การเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเล และอุณหภูมิ คาดแล้วเสร็จปี 2571

เครื่องมือเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อช่วยวางแผนการเพาะปลูก เสริมความมั่นคงทางอาหาร และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานให้ทนทานต่อสภาพอากาศที่แปรปรวนขึ้น

ประชาชนและเกษตรกรควรเตรียมตัวอย่างไร

แม้เอลนีโญเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ผลกระทบสามารถบรรเทาได้ด้วยการเตรียมตัวล่วงหน้า Krungthai COMPASS และหน่วยงานด้านน้ำแนะนำแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม:

• สำหรับครัวเรือน: ติดตามพยากรณ์อากาศและประกาศเตือนภัยแล้งอย่างสม่ำเสมอ วางแผนใช้น้ำอย่างประหยัด และเตรียมสำรองน้ำในพื้นที่เสี่ยง
• สำหรับเกษตรกร: ใช้เทคนิค ทำนาแบบเปียกสลับแห้ง (Alternate Wetting and Drying – AWD) ที่ช่วยลดการใช้น้ำได้มาก เลือกใช้ พันธุ์พืชทนแล้ง และพิจารณาระบบ เกษตรพันธสัญญา (contract farming) เพื่อลดความเสี่ยงด้านราคาและตลาด
• สำหรับภาครัฐและชุมชน: บริหารจัดการน้ำในเขื่อนอย่างรัดกุม จัดสรรน้ำเพื่ออุปโภคบริโภคเป็นลำดับแรก และเร่งสื่อสารข้อมูลความเสี่ยงถึงพื้นที่เพาะปลูกที่พึ่งน้ำฝน

การปรับตัวเชิงรุกในภาคเกษตรยังสอดคล้องกับทิศทางที่ไทยกำลังเดินหน้า เช่น การนำเทคโนโลยีมาช่วยทำเกษตรอัจฉริยะ ซึ่งช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำและผลผลิต ขณะที่ภาคการส่งออกสินค้าเกษตรของไทย ก็ต้องเฝ้าระวังผลกระทบต่อปริมาณและคุณภาพผลผลิตในระยะข้างหน้า

ก้าวต่อไป — จับตาช่วงพีคปลายปี

ช่วงที่ต้องจับตาที่สุดคือ ตุลาคม 2569 ถึงมกราคม 2570 ซึ่ง NOAA ประเมินว่าเอลนีโญจะรุนแรงที่สุด ตรงกับช่วงที่ไทยเข้าสู่ฤดูแล้งพอดี การบริหารจัดการน้ำในเขื่อน การวางแผนเพาะปลูกฤดูแล้ง และการเตือนภัยล่วงหน้าจึงเป็นหัวใจสำคัญ

ข่าวดีคือ ครั้งนี้ไทยรับรู้สัญญาณล่วงหน้าหลายเดือน มีข้อมูลพยากรณ์ที่แม่นยำขึ้น และมีเครื่องมือบริหารความเสี่ยงที่ดีกว่าทุกครั้งที่ผ่านมา หากทุกภาคส่วนเตรียมพร้อมแต่เนิ่น ๆ ผลกระทบต่อผลผลิต ราคาอาหาร และค่าครองชีพก็สามารถบรรเทาลงได้อย่างมีนัยสำคัญ (ข้อมูล ณ 10 กรกฎาคม 2569)

แหล่งข่าว: NOAA / weather.com · NOAA Climate Prediction Center · The Nation Thailand — DCCE response · The Nation Thailand — Krungthai COMPASS