สหรัฐเก็บภาษี 12.5% สินค้าไทย ไทยเร่งเจรจาข้อตกลงการค้าหวังลดเหลือ 10%

สหรัฐฯ เริ่มเรียกเก็บ ภาษีนำเข้า 12.5% จากสินค้าไทยส่วนใหญ่อย่างเป็นทางการตั้งแต่วันที่ 24 กรกฎาคม 2569 แทนที่ภาษีชั่วคราว 10% ที่ใช้มาก่อนหน้านี้ โดยสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ให้เหตุผลว่าไทยยังไม่มีมาตรการห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตจาก แรงงานบังคับ ที่เข้มงวดเพียงพอ ไทยเป็น 1 ใน 38 ประเทศคู่ค้าที่ถูกจัดอยู่ในกลุ่มอัตรา 12.5% นี้ ขณะที่ภาครัฐเปิดเผยว่ากำลังเร่งเจรจากับสหรัฐฯ เพื่อลดอัตราภาษีให้ต่ำลงในระยะต่อไป

เกิดอะไรขึ้น

มาตรการนี้อยู่ภายใต้ มาตรา 301 ของกฎหมายการค้าสหรัฐฯ ปี 1974 ซึ่งต่างจากภาษี "ตอบโต้" (reciprocal tariff) ทั่วไปที่หลายประเทศเจอมาตั้งแต่ต้นปี เพราะมาตรา 301 ไม่มีวันสิ้นสุดที่ชัดเจนเหมือนมาตรการชั่วคราวอื่น ๆ USTR สรุปว่าการที่ไทยไม่ห้ามนำเข้าสินค้าที่มีแรงงานบังคับเกี่ยวข้องในกระบวนการผลิต เป็นการสร้างภาระต่อการค้าของสหรัฐฯ จึงใช้มาตรการภาษีตอบโต้ ร่วมกับประเทศคู่ค้าอีกหลายสิบประเทศทั่วโลก

ข่าวดีสำหรับผู้ส่งออกไทยคือ ภาครัฐเจรจาขอยกเว้นภาษีเพิ่มนี้ให้กับสินค้าถึง 2,120 รายการ ซึ่งคิดเป็น มากกว่าครึ่งหนึ่งของมูลค่าการส่งออกไทยไปสหรัฐฯ ทั้งหมด กลุ่มสินค้าที่ได้รับการยกเว้น ได้แก่ วงจรรวม (ชิป) ชิ้นส่วนอากาศยาน ยางธรรมชาติ แป้งมันสำปะหลัง สับปะรดและผลไม้แปรรูป รวมถึงสินค้าที่ถูกเก็บภาษีด้านความมั่นคงแห่งชาติอยู่แล้ว เช่น รถยนต์ เหล็ก อะลูมิเนียม และทองแดง

ทำไมไทยไม่ได้อัตราต่ำเหมือนเพื่อนบ้าน

ประเด็นที่ทำให้หลายฝ่ายในไทยกังวลคือ ประเทศเพื่อนบ้านอย่าง มาเลเซีย อินโดนีเซีย และกัมพูชา ได้อัตราภาษีเพียง 10% ทั้งที่บางประเทศก็ไม่มีกฎหมายห้ามแรงงานบังคับที่เข้มงวดเช่นเดียวกับไทย เหตุผลคือประเทศเหล่านี้ ยอมรับเงื่อนไขในข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade หรือ ART) กับสหรัฐฯ ครบทุกข้อแล้ว จึงได้รับอัตราภาษีฐานที่ต่ำกว่าประเทศที่ยังเจรจาไม่จบ

ไทยกับสหรัฐฯ เคยลงนาม แถลงการณ์ร่วมว่าด้วยกรอบข้อตกลง ART มาตั้งแต่เดือนตุลาคม 2568 และเดินหน้าเจรจารายละเอียดมาต่อเนื่อง ล่าสุด ดร.กีรติ รัชโน (Kirida Bhaopichitr) รองปลัดกระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่าไทยได้รวบรวมข้อเสนอจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและยื่นให้ฝ่ายสหรัฐฯ ไปแล้ว ขณะนี้อยู่ระหว่างรอการตอบกลับว่าจะยอมรับหรือขอให้ปรับเพิ่มเติม โดยระบุว่าแนวทางของไทยคือ "สละเบี้ยเพื่อรักษาขุน" — ยอมเสียประโยชน์เล็กน้อยบางจุดเพื่อรักษาผลประโยชน์ภาพรวมของประเทศในระยะยาว มากกว่าการเร่งปิดดีลแบบเร่งรัด

ผลกระทบต่อธุรกิจไทย

ระหว่างเดือนมกราคม–พฤษภาคม 2569 ไทยส่งออกสินค้าไปสหรัฐฯ ราว 38,037 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็น 23.5% ของการส่งออกทั้งหมดของประเทศ — สหรัฐฯ ยังเป็นตลาดส่งออกอันดับต้น ๆ ของไทยอย่างชัดเจน สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) กำลังเร่งประเมินผลกระทบเป็นการด่วน โดยกลุ่มสินค้าที่คาดว่าจะกระทบมากเพราะไม่อยู่ในรายการยกเว้น ได้แก่ อาหารแปรรูป ชิ้นส่วนยานยนต์ สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม อัญมณีและเครื่องประดับ และเฟอร์นิเจอร์

ภาพประกอบ: ท่าเรือกรุงเทพ (คลองเตย) หนึ่งในประตูการค้าส่งออกของไทย — ภาพโดย Ahoerstemeier — CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons

นางพิมพ์ใจ ลี้อิสระนุกูล ประธาน ส.อ.ท. ระบุว่าอุตสาหกรรมไทยปฏิบัติตามมาตรฐานแรงงานสากลมาอย่างต่อเนื่อง และเสนอแนวทาง 4 ด้าน รับมือระยะยาว ได้แก่ การกระจายตลาดส่งออกใหม่ ยกระดับมาตรฐานการผลิต พัฒนาสินค้าให้มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น และเพิ่มความโปร่งใสในการตรวจสอบย้อนกลับของซัพพลายเชน ด้านนายพจน์ อร่ามวัฒนานนท์ ประธานสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย มองว่าคู่แข่งส่วนใหญ่ของไทยก็ได้อัตราภาษีที่เท่ากันหรือใกล้เคียงกัน จึงเรียกร้องให้ไทยเร่งออกกฎหมายป้องกันแรงงานบังคับให้เข้มแข็งขึ้นเพื่อใช้เป็นข้อต่อรองในการเจรจารอบต่อไป

รัฐบาลช่วยผู้ส่งออกอย่างไร

ภาพ: สุภัชญา สุทุมพัน รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ (ซ้าย) ระหว่างการพบผู้แทนสหภาพยุโรปต้นปี 2569 — ภาพโดย Claudio Centonze / European Union, 2026 — CC BY 4.0 via Wikimedia Commons

กระทรวงพาณิชย์ออกมาตรการเยียวยาคู่ขนานกับการเจรจา ได้แก่ สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ สำหรับผู้ส่งออกที่ได้รับผลกระทบ มาตรการด้านภาษี ช่วยลดต้นทุน ลดต้นทุนค่าขนส่งและโลจิสติกส์ สนับสนุนให้ใช้ วัตถุดิบในประเทศ มากขึ้นในสายการผลิต และเร่ง กระจายตลาดส่งออก ไปยังประเทศอื่นเพื่อลดการพึ่งพาตลาดสหรัฐฯ ตลาดเดียว นางสุภัชญา สุทุมพัน รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ยืนยันว่าไทยยังคง "หารือกับสหรัฐฯ อย่างต่อเนื่องเพื่อบรรลุข้อตกลงที่เป็นประโยชน์อย่างสมดุลกับทั้งสองฝ่าย"

ความเสี่ยงระยะต่อไปที่ต้องจับตา

สิ่งที่น่าเป็นห่วงยิ่งกว่าคือ ไทยยังเผชิญการไต่สวนมาตรา 301 รอบที่สอง แยกออกไปอีกกรณี เรื่อง "กำลังผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง" (structural overcapacity) โดยสหรัฐฯ กังวลว่าสินค้าจากประเทศอื่น โดยเฉพาะจีน อาจถูกนำเข้ามาผ่านกระบวนการแปรรูปเพียงเล็กน้อยในไทยก่อนส่งออกต่อในนามสินค้าไทย (practice ที่เรียกว่า circumvention) หากการไต่สวนนี้นำไปสู่มาตรการภาษีเพิ่มอีก 12.5% ไทยอาจเผชิญภาษีรวมสูงถึง 25% กลุ่มสินค้าที่มีความเสี่ยงสูง ได้แก่ โทรศัพท์มือถือ อุปกรณ์สื่อสาร วงจรรวม คอมพิวเตอร์ เหล็ก ยาง ชิ้นส่วนยานยนต์ และหม้อแปลงไฟฟ้า ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนราว 31% ของสินค้านำเข้าจากจีนที่ไทยนำมาผลิตต่อ

ดร.อาจ พีระวัชร นักวิชาการด้านการค้าระหว่างประเทศ ให้ความเห็นว่า "สหรัฐฯ จับตาไทยใกล้ชิดมากขึ้น เพราะไทยเชื่อมโยงลึกกับจีนผ่านเครื่องจักร ส่วนประกอบ วัตถุดิบ และเทคโนโลยี" ซึ่งเป็นประเด็นที่ไทยต้องเตรียมคำอธิบายและมาตรการตรวจสอบย้อนกลับให้ชัดเจนในการเจรจารอบต่อไป

สิ่งที่ต้องติดตามต่อจากนี้

ภาพประกอบ: มาเรีย แอล. ปากัน (María L. Pagán) รองผู้แทนการค้าสหรัฐฯ ประจำสำนักงานเจนีวา หนึ่งในผู้บริหารระดับสูงของสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ไทยกำลังเจรจาข้อตกลง ART ด้วย — ภาพโดย Executive Office of the President of the United States — Public domain via Wikimedia Commons

ทีมเจรจาของไทยกำลังรอการตอบกลับจากฝ่ายสหรัฐฯ ต่อข้อเสนอ ART ที่ยื่นไปแล้ว ว่าจะได้รับการยอมรับหรือถูกขอให้ปรับเงื่อนไขเพิ่มเติม ขณะเดียวกันก็ต้องจับตาว่าการไต่สวนมาตรา 301 กรณีกำลังผลิตส่วนเกินจะได้ข้อสรุปเมื่อใด และจะกระทบภาษีรวมของไทยอีกหรือไม่ สำหรับผู้ประกอบการ ภาครัฐแนะนำให้ติดตามประกาศจากกระทรวงพาณิชย์อย่างใกล้ชิด และใช้ประโยชน์จากมาตรการสินเชื่อและการสนับสนุนที่ออกมาแล้วเพื่อบริหารความเสี่ยงในช่วงที่การเจรจายังไม่ได้ข้อสรุป

เรื่องนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่เศรษฐกิจไทยกำลังได้แรงหนุนจากการลงทุนด้าน AI และอิเล็กทรอนิกส์ (ไทยติด Top 4 โลกผู้ส่งออกฮาร์ดแวร์ AI) ซึ่งเป็นกลุ่มสินค้าที่ได้รับการยกเว้นภาษีนี้ไปแล้ว ทำให้แรงกระแทกต่อภาพรวมการส่งออกยังจำกัดอยู่ที่กลุ่มอุตสาหกรรมดั้งเดิมเป็นหลัก และเป็นสถานการณ์คู่ขนานกับที่หลายประเทศทั่วโลกกำลังเผชิญนโยบายการค้าที่แข็งกร้าวขึ้นจากสหรัฐฯ เช่นเดียวกับ กรณีภาษี 50% ที่แคนาดาถูกเรียกเก็บ ก่อนหน้านี้